Farmaceuten kunnen moeilijk anders dan het vragen van hoge prijzen

De verontwaardiging is groot nu de Zwitserse farma-multinational Novartis plotseling het zesvoudige voor een geneesmiddel vraagt, dat ook nog eens met Nederlands belastinggeld is ontwikkeld (Trouw, 10 januari). Deze verontwaardiging is begrijpelijk maar niet logisch, het handelen van Novartis des te meer.
Minister Bruins wil ‘dat er een verandering in gang wordt gezet bij de farmaceutische bedrijven’. Hij houdt contact met Novartis. In de mondiale wereld van de farmacie heerst bij uitstek de tucht van financiële markten en daarbij valt weinig te polderen. Willen wij, patiënt, premiebetaler en overheid, een einde maken aan extreme beprijzing van medicijnen, dan zijn marktinterventies onvermijdelijk.
 
Selectieve verontwaardiging
Het is sowieso de vraag of de politieke en publieke verontwaardiging richting Novartis niet een beetje hypocriet is. Vrijwel de gehele farmacie is in handen van een handvol multinationals. Zoals Novartis; in de eerste plaats een beursgenoteerde multinational met een marktkapitalisatie van meer dan 200 miljard euro. Deze aandelen zijn voor een aanzienlijk deel in handen van het algemene publiek, veelal via onze banken, pensioen- of beleggingsfondsen.
Het doel van een beursgenoteerd bedrijf is niet zozeer winst maken, maar meer winst maken. Als het structureel minder winst zou maken dan de concurrentie daalt de beurskoers vanzelf totdat het een makkelijke overnameprooi is geworden. Als het bestuur van Novartis vrijwillig vanuit een maatschappelijk motief genoegen zou nemen met minder winst, en dus een lagere beurskoers, is er in beurstermen sprake van onbenut winstpotentieel door inefficiënt management. In dat geval is er altijd een concurrent of vermogensfonds bereid het bedrijf op te kopen en het ‘inefficiënt management’ te vervangen.
Novartis staat onder permanente druk om winst te blijven maximaliseren. Vanuit dat perspectief kan niemand, zeker niet de (indirecte) aandeelhouder, het Novartis kwalijk nemen dat het interessante patenten koopt om maximaal winstgevend te zijn.
Wij hebben als samenleving gekozen medicijnontwikkeling over te laten aan de markt. Dan moet wij rekening houden met marktpartijen die streven naar deelmonopolies met torenhoge medicijnprijzen. Aandeelhouders rekenen farma-multinationals nu eenmaal af op marktaandeel, winst en dividend en niet zozeer op medische relevantie.
 
Hoofdprijs
Komende jaren worden veel nieuwe kankermedicijnen verwacht, waarbij het geen twijfel lijdt dat de hoofdprijs gevraagd zal worden. Bruins is een daadkrachtige minister met een slim departement, maar de tucht van de markt is sterk. Willen wij wat doen aan excessieve medicijnprijzen, dan moeten wij interveniëren met marktinstrumenten. Meer concreet: we zullen de vraag naar medicijnen meer moeten concentreren, met meer overheden die collectief inkopen. Ook moet de zwakke, misbruikgevoelige regelgeving uit de EU worden verbeterd. Waarbij valt te denken aan beperking van het octrooirecht in geval er sprake is van vermoedelijk misbruik met extreme prijzen.
Maar het meest fundamenteel is de macht en tucht van aandeelhouders. In het recente verleden hebben zij succesvol maatschappelijke doelstellingen afgedwongen. Activistische aandeelhouders, inclusief onze eigen pensioen- en beleggingsfondsen, hebben bij talloze multinationals zoals DSM, BlackRock en Coca-Cola met succes thema’s als duurzaamheid en gematigde topbeloningen geagendeerd. Deze aandeelhouders kunnen farma-multinationals ook dwingen iets te doen aan extreme en maatschappelijk onaanvaardbare medicijnprijzen. De vraag is echter of zij bereid zijn dit te betalen. Bron: Trouw dd. 29 januari 2019